Nice'in ışığı: ressamların burada aradıkları

Nice'in ışığı neden özeldir?

Bu satırları 107 Promenade des Anglais'den, Baie des Anges karşısından yazıyorum. Gördüğüm bir manzara değil, bir aydınlatma. Koy tam güneye açılır; güneş doğudan batıya hiçbir yükselti araya girmeden geçer; kent ayağının dibine yerleştirilmiş devasa bir ayna olan deniz, günü gökyüzüne geri yansıtır. Nice'te ışık sadece inmez: yükselir.

Ressamlar bunu fizikçilerden önce anladılar. Bu yansıma kaynakları ikiye katlar: pencere yanındaki bir yüz hem üstten hem alttan aydınlatılır, gölgeler asla tam gri değil mavimsidir, cephelerin beyazları sönmek yerine titreşir. Koyun kuzey rüzgarlarından koruyan tepeleri, çoğu zaman kuru havayı, yılın büyük bölümünde açık gökyüzünü ekleyin: Nice ışığı bir renkten çok bir sürekliliktir.

Kışın, diğer kentlerin kaybettiğini Nice kazanır. Daha alçak güneş, güneye bakan odalara derinlemesine girer; duvarlarda keskin, neredeyse mimari gölgeler çizer. Ondokuzuncu yüzyılın kış konuklarını, sonra da yirminci yüzyılın ressamlarını getiren tam da bu kış ışığıdır.

Bu ışık için hangi ressamlar geldi?

Henri Matisse Aralık 1917'de Nice'e gelir ve esasen bir daha ayrılmaz. Önce suyun kenarında, quai des États-Unis'deki otel odalarında, sonra Cimiez tepesinde, 1954'teki ölümüne kadar çalıştığı yerde. Ona atfedilen şu sözler: bu ışığı her sabah yeniden göreceğini anladığında mutluluğuna inanamadı. Gerçek ya da süslenmiş olsun, cümle özü anlatır. Panjurları aralık Nice iç mekanları, sahne olmadan önce ışık portreleridir.

Raoul Dufy ise Baie des Anges'ı günlük tutar gibi resmetti: kıyının kıvrımı, açık pencereler, iskele, hızlı işaretlerle not edilmiş palmiyeler. Onun eserlerinde mavi hiçbir zaman tam olarak koyulaşmaz; gölge bile günle dolu kalır. Bugün Cimiez manastırı mezarlığında, Matisse'den birkaç koridor ötede, koyun üzerindeki aynı tepede yatar.

Marc Chagall iç bölgeyi, Saint-Paul-de-Vence'ı seçti ama Fransa'nın 1973'te eserine ayrılan ulusal müzeyi açtığı yer yine Cimiez tepesindeki Nice'tir. Yılın bir bölümünde, onun büyük mavileri ve kırmızıları kendilerini besleyen aynı gün ışığıyla aydınlatılır. Bunu söyleyebilen az müze vardır.

Nice okulu bu ışıkla ne yaptı?

Yves Klein 1928'de Nice'te doğdu. Anlatılanlara göre ergenken, iki arkadaşıyla kumsalda uzanmış, parmağıyla imzalayarak gökyüzünü kendine mal etmiş. Belki sanatçının kendisinin beslediği bir efsane; yine de mavisinin nereden geldiğini anlatır. 1950'lerin sonunda geliştirdiği derin mavi, International Klein Blue adıyla bilinen doygun lacivert pigment, icat edilmiş bir renkten çok yoğunlaşmış bir ışıktır: bulutsuz, ufuksuz, öğle vaktinin Nice gökyüzünün ışığı.

Çevresinde, Nice okulu denecek olan Arman, Martial Raysse ve diğerleri aynı aydınlıkta büyüdü. Bu sanatçıların artık koyun resmini yapmasına gerek yoktur: onun açıklığını, doğrudanlığını, sisin yokluğunu korurlar. Işık artık tablonun konusu değildir; malzemesi olmuştur.

Bu ışık bugün Nice'te nerede görülür?

Cimiez'de, musée Matisse ve musée national Marc Chagall aynı sabahta, birbirinden on dakikalık yürüyüş mesafesinde, zeytin ağaçları arasında ziyaret edilir. Kentte, MAMAC Yves Klein ve Nice okulunun eserlerinden oluşan bir koleksiyon barındırır. Üç mekan, tek bir ders: çıkın ve sonra yerinde doğrulayın.

Çünkü orijinal versiyon ücretsizdir. Sabah erkenden, Promenade des Anglais'den, ışık doğudan gelir ve denizi sıyırır; Baie des Anges o zaman gümüşi, neredeyse beyazdır. Öğlen, kabartmaları yok eder ve cephelere Dufy'nin bir çizgiyle not ettiği o beyazlığı verir. Öğleden sonra geç saatlerde döner: sahil binalarının rengi bal rengini alır ve palmiyelerin gölgesi kaldırımda uzar.

107'deki pencerelerimizden yıllardır değişimini izliyorum. Hiçbir zaman tam olarak tekrar etmez ve ressamların aramaya geldikleri muhtemelen budur: bir dekor değil, bir olgu. Bu ışık koleksiyon yapılmaz. İçine yerleşilir.